Chúng ta đều đã biết bài toán thú vị : “Ba vị thần” sau : Ngày xưa, trong một ngôi đền cổ có 3 vị thần giống hệt nhau. Thần thật thà (TT) luôn luôn nói thật, thần dối trá (DT) luôn luôn nói dối và thần khôn ngoan (KN) lúc nói thật lúc nói dối. Các vị thần vẫn trả lời câu hỏi của khách đến lễ đền nhưng không ai xác định được chính xác các vị thần. Một hôm có một nhà hiền triết từ xa đến thăm đền. Để xác định được các vị thần, ông hỏi thần bên trái :

- Ai ngồi cạnh ngài ?

- Đó là thần TT (1)

Ông hỏi thần ngồi giữa :

- Ngài là ai ?

- Ta là thần KN (2)

Sau cùng ông hỏi thần bên phải :

- Ai ngồi cạnh ngài ?

- Đó là thần DT (3)

Nhà hiền triết thốt lên :

- Tôi đã xác định được các vị thần.

Hỏi nhà hiền triết đã suy luận như thế nào ?

Lời giải : Gọi 3 vị thần theo thứ tự từ trái sang phải là : A, B, C.

Từ câu trả lời (1) => A không phải là thần TT.

Từ câu trả lời (2) => B không phải là thần TT. Vậy C là thần TT.

Theo (3) đ B là thần DT đ A là thần KN.

Nhận xét : Cả 3 câu hỏi đều tập trung xác định thần B, phải chăng đó là cách hỏi “thông minh” của nhà hiền triết để tìm ra 3 vị thần ? Câu trả lời không phải, mà là nhà hiền triết gặp may do 3 vị thần đã trả lời câu hỏi không “khôn ngoan” ! Nếu 3 vị thần trả lời “khôn ngoan” nhất mà vẫn đảm bảo tính chất của từng vị thần thì sau 3 câu hỏi, nhà hiền triết cũng không thể xác định được vị thần nào. Ta sẽ thấy rõ hơn qua phân tích sau về 2 cách hỏi của nhà hiền triết :

1. Hỏi thần X : - Ngài là ai ?

Có 3 khả năng trả lời sau :

- Ta là thần TT => không xác định được X (Cách trả lời khôn nhất)

- Ta là thần KN => X là thần KN hoặc DT

- Ta là thần DT => X là KN

2. Hỏi thần X : - Ai ngồi cạnh ngài ?

Cũng có 3 khả năng trả lời sau :

- Đó là thần TT => thần X khác thần TT

- Đó là thần KN => không xác định được X (cách trả lời khôn nhất)

- Đó là thần DT => không xác định được X (cách trả lời khôn nhất)

Trong cả 2 cách hỏi của nhà hiền triết đều có cách trả lời khiến nhà hiền triết không có được một thông tin nào về ba vị thần thì làm sao mà xác định được các vị thần. Nếu gặp may (do sự trả lời ngờ nghệch) thì chỉ cần sau 2 câu hỏi nhà hiền triết cũng đủ để xác định 3 vị thần. Các bạn tự tìm xem trường hợp đó các câu trả lời của các vị thần là như thế nào nhé. Bài toán cổ này thật là hay và dí dỏm, nhưng nếu các vị thần trả lời theo các phương án “khôn ngoan” nhất thì có cách nào để xác định được 3 vị thần sau 1 số ít nhất câu hỏi được không ?

Rõ ràng là không thể đặt câu hỏi như nhà hiền triết được. Phải hỏi như thế nào để thu được nhiều thông tin nhất ? Bây giờ ta đặt vấn đề như sau : Mỗi lần hỏi chỉ được hỏi 1 vị thần và chính vị đó trả lời.

Cần hỏi như thế nào để sau một số ít nhất câu hỏi ta xác định được các vị thần. Bài toán rõ ràng là không dễ chút nào, nhưng tôi tin rằng các bạn sẽ tìm ra nhiều phương án tối ưu đấy ! Sau đây là một phương án của tôi.

Hỏi thần A :

- Ngài là thần KN ?

- Nhận được câu trả lời.

Hỏi thần B :

- Ngài là thần KN ?

- Nhận được câu trả lời. Sau đó tôi chỉ cần hỏi thêm 1 hoặc 2 câu nữa là xác định được chính xác 3 vị thần. Như vậy số câu hỏi nhiều nhất là 4. Các bạn có thể rút số câu hỏi xuống dưới 4 được không ? Xin mời các bạn hãy giải trí bài toán này bằng một phương án tuyệt vời nào đó (Nhớ là chỉ hỏi một thần và chính vị đó trả lời)

Xin chào tạm biệt.