Khắp đất Việt ta từ đầu trời Hà Giang đến tận mũi Cà Mau đâu đâu cúng có danh lam thắng cảnh nổi tiếng. Nếu bạn là người có thú vui đi du lịch thì hãy đến với tôi, đến với Trực Ninh quê tôi. Ở đây có rất nhiều cảnh quan đẹp, và tôi sẵn sàng làm hướng dẫn viên du lịch để đưa các bạn đi thăm quan. Và bây giờ tôi sẽ giới thiệu cho các bạn đến với ngôi chùa Cổ Lễ - một công trình kiến trúc độc đáo, một danh lam thắng cảnh tuyệt vời của quê hương tôi. Sau khi xuống bến xe Nam Định, cách cầu Đò Quan 15 km về phía bắc theo quốc lộ 21B, tới thị trấn Cổ Lễ bạn sẽ thấy ngay một cây tháp khổng lồ cùng với khu chùa trang nghiêm – đó chính là chùa Cổ Lễ.

Chùa Cổ Lễ hiệu là Thần Quang Tự được xây cất từ thế kỉ thứ XII thời Lí Thần Tôn. Chùa trước đây là một kiến trúc cổ được làm bằng gỗ tốt và do thánh tổ Nguyễn Minh Không xây dựng và trụ trì. Thánh tổ Nguyễn Minh Không sinh đầu thế kỉ XII, hương quán làng Điền Xá, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình. Thưở thiếu thời ông làm nghề chài lưới, năm 29 tuổi ông xuất gia và sau đó đầu phật. Ông còn là danh y nổi tiếng, đã chữa cho vua Lí Thần Tôn khỏi bệnh nan y. Ông được vua Lí Thần Tôn phong là Lí triều Quốc sư. Trải qua thời gian phong hoá của nắng mưa, sói mòn, mói mọt cho nên ngôi chùa cổ xưa đa bị xuống cấp nghiêm trọng. Năm 1902 Đệ nhất sư tổ Phạm Tuyên tuổi cao đức trọng về trụ trì ở đây. Ngài đã cho trùng tu, tái thiết lại ngôi chùa này theo kiểu kiến trúc mới “Nhất thốc lâu đài” với quy mô rộng lớn, ngay nga, tráng lệ - thật là một nền kiến trúc phật giáo trứ danh. Từ khi thành lập đến nay, ngôi chùa đã trùng tu lại nhiều lần vào các năm 1914, 1934 do Phạm Thế Long kế vị trụ trì. Hiện nay hoà thượng Thích Tam Vượng trụ trì. Chùa thờ Phật và Đức thánh tổ Nguyễn Minh Không. Vào ngày 18 tháng 01 năm 1988, chùa được Bộ Văn hoá sếp hạng là Di tích lịch sử văn hoá cấp Quốc gia.

Đến với ngôi chùa các bạn sẽ được ngắm cây tháp “Cửu phẩm liên hoa” (9 tầng ho sen) đồ sộ, cao 32 mét, được dựng lên lưng một con rùa khổng lồ, đầu hướng về toà chính diện. Bên trong tháp có 64 bậc thang lên theo hình xoáy trôn ốc. Tháp được xây dựng năm 1927, cho đến nay tháp vẫn giữ được sự uy nghi tráng lệ. Cứ hàng năm các du khắp thập phương về dự lễ hội truyền thống (từ mồng 10 đến 16 tháng chín âm lịch) đều muốn một lần thử sức mình có thể leo đến bậc bao nhiêu của bảo tháp.

Với công trình kiến trúc nối tiếp nhau trên đường trục (Cửu phẩm liên hoa - Phật giáo hội quán - Tổ đường - gác chuông - phần mộ các vị sư), bạn có thể thăm thú chùa với một chuỗi sự tò mò. Sau Bảo tháp là Phật giáo hội quán và Quan âm đài cũng được xây dựng năm 1936 và được trùng tu năm 2001. Ở hai bên Phật giáo hội quán là Khánh Quang Phủ thờ Tam toà Quốc mẫu và Linh Quang Từ thờ Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn. Tiếp theo phía sau là hai câu núi (tả, hữu sơn kiều) như động, như lăng dài 14,10 m. Đây chính là hai cầu núi dẫn đến chính cung Thần Quang Tự - còn gọi là Tam Bảo. Tam Bảo cao 29 m. Sở dĩ được gọi là Tam Bảo vì gồm ba gian: gian giữa thờ phật, bên phải thờ thánh Văn (quan văn), bên trái thờ thánh Võ (quan võ). Tiếp đến là Đại pháp đàn. Đại pháp đàn là nơi các phật tử đến lễ phật. Song song với Đại pháp đàn là hai dãy nhà hai bên dùng để tiếp khách thập phương, là nơi ở, sinh hoạt của các vị sư.

Tiếp đến là gác chuông. Gác chuông có tên gọi là Kim chung bảo các cao 13m40, dài 9m30, rộng 8m21. Gác chuông có 3 tầng tứ diện 12 mái do Hội Kiến trúc sư Việt Nam thiết kế và xây dựng vào ngày mùng 8 tháng 5 năm Đinh Sửu (1997) và hoàn thành vào ngày 23 tháng 10 cùng năm. Tầng 1 và tầng 2 treo quả chuông nặng 9 tấn, cao 4m20, đường kính 2m03. Tầng 3 treo quả chuông nặng 300 kg đúc vào thời Lê Cảnh Thịnh.

Phía cuối cùng – cũng là nơi kết thúc danh giới của chùa – đó chính là nơi an nghỉ của các vị đại sư và các vị anh hùng khác.

Như vậy, chúng ta thấy rằng chùa Cổ Lễ là một công trình kiến trúc văn hoá độc đáo của dân tộc. Chùa Cổ Lễ có vai trò rất to lớn trong đời sống tinh thần của nhân dân Nam Định nói chung và của nhân dân thị trấn Cổ Lễ nói riêng – nó là niềm tự hào của nhân dân vùng này. Vì vậy chúng ta cần phải bảo vệ, giữ gìn ngôi chùa để ngôi chùa mãi là một danh lam thắng cảnh của địa phương và của dân tộc.

Nam Định quê hương bạn(p1)